Câu chuyện cà phê Buôn Ma Thuột là một bài học điển hình. Cách đây hơn một thập kỷ, thương hiệu này bị một công ty tại Trung Quốc đăng ký bảo hộ độc quyền, dẫn đến tranh chấp kéo dài và thiệt hại lớn cho việc xuất khẩu. Phải mất nhiều năm đấu tranh, Việt Nam mới giành lại được quyền sử dụng tên gọi. Trường hợp này cho thấy, nếu không đăng ký bảo hộ kịp thời, thương hiệu hoàn toàn có thể bị chiếm đoạt ở thị trường nước ngoài.

Việc bảo hộ sở hữu trí tuệ không chỉ giới hạn ở tên gọi mà còn bao gồm logo, bao bì, khẩu hiệu và cả chỉ dẫn địa lý. Đối với ngành cà phê, chỉ dẫn địa lý như Cầu Đất, Khe Sanh hay Sơn La không chỉ xác định nguồn gốc mà còn đảm bảo danh tiếng và giá trị của sản phẩm. Khi được bảo hộ, những vùng trồng này có thể nâng cao giá bán, mở rộng xuất khẩu và tránh bị làm giả.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp cà phê Việt, đặc biệt là các cơ sở vừa và nhỏ, vẫn xem nhẹ việc này. Họ thường tập trung vào sản xuất và bán hàng, bỏ qua khâu đăng ký nhãn hiệu, dẫn đến nguy cơ bị mất thương hiệu khi mở rộng ra thị trường quốc tế. Một khi xảy ra tranh chấp, chi phí pháp lý và thời gian giải quyết có thể vượt xa khả năng tài chính của doanh nghiệp.

Bảo hộ sở hữu trí tuệ cũng là công cụ quan trọng để chống hàng giả và bảo vệ uy tín thương hiệu. Trong bối cảnh cà phê giả, pha tạp chất vẫn tồn tại trên thị trường, việc sở hữu giấy chứng nhận bảo hộ giúp doanh nghiệp có cơ sở pháp lý để xử lý vi phạm. Đồng thời, nó cũng tạo niềm tin cho người tiêu dùng về tính xác thực và chất lượng sản phẩm.

Để giải quyết triệt để, các doanh nghiệp cần kết hợp chiến lược bảo hộ sở hữu trí tuệ với kế hoạch phát triển thương hiệu dài hạn. Điều này bao gồm đăng ký nhãn hiệu trong nước và quốc tế (thông qua Hệ thống Madrid), bảo vệ mẫu bao bì, đầu tư vào thiết kế độc quyền và duy trì chất lượng đồng nhất. Nhà nước cũng cần hỗ trợ về tư vấn pháp lý, giảm lệ phí đăng ký cho doanh nghiệp nhỏ và quảng bá tầm quan trọng của bảo hộ thương hiệu.

Nếu được thực hiện đồng bộ, quyền sở hữu trí tuệ sẽ trở thành lá chắn bảo vệ cho hạt cà phê Việt trước sự cạnh tranh khốc liệt, đồng thời là bàn đạp để thương hiệu vươn xa.

Đức Tài