Từ tự lực tự cường đến tự chủ bằng tri thức

Việt Nam từng giành độc lập bằng ý chí và sức mạnh con người, nhưng trong thời kỳ hội nhập sâu rộng, sức mạnh ấy cần được tái định nghĩa bằng năng lực tri thức. Tự lực tự cường nay không còn dừng ở việc làm ra sản phẩm, mà là làm chủ được tri thức để sáng tạo ra giá trị mới.

Chiến lược phát triển đất nước đến năm 2045 đặt mục tiêu Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao, trong đó khoa học và công nghệ là động lực trung tâm. Muốn đạt được điều đó, nền kinh tế phải chuyển từ “lắp ráp” sang “tự thiết kế”, từ “gia công” sang “sáng tạo”, từ “học hỏi” sang “dẫn dắt”. Đây chính là con đường của độc lập tự chủ bền vững trong kỷ nguyên tri thức.

Luật Khoa học và Công nghệ năm 2025 – công cụ để hiện thực hóa chiến lược tri thức

Luật mới tạo khung pháp lý để biến tri thức thành tài sản quốc gia, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, khuyến khích đầu tư tư nhân và hình thành thị trường khoa học công nghệ. Cơ chế mới cho phép nhà khoa học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp được chia sẻ lợi ích từ kết quả sáng tạo, tạo động lực cho hệ sinh thái đổi mới.

Đặc biệt, Luật khẳng định vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong hệ thống đổi mới sáng tạo, coi doanh nghiệp không chỉ là nơi ứng dụng mà còn là chủ thể sáng tạo. Điều này giúp kết nối tri thức từ phòng thí nghiệm đến sản xuất, biến sáng kiến thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tri thức là nền tảng của độc lập tự chủ quốc gia

Một quốc gia muốn bền vững phải có nền khoa học vững mạnh. Tự chủ khoa học không chỉ là có nhiều nhà khoa học, mà là có khả năng tự đặt ra và tự giải được bài toán phát triển của chính mình. Từ nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn đến năng lượng tái tạo, Việt Nam cần chiến lược dài hạn để phát triển tri thức bản địa, giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu công nghệ và dữ liệu nước ngoài.

Độc lập tự chủ bằng tri thức còn là khả năng bảo vệ chủ quyền công nghệ, tránh rơi vào “bẫy công nghệ thấp” – nơi quốc gia chỉ dừng lại ở vai trò tiêu thụ và làm thuê cho chuỗi giá trị toàn cầu.

Tầm nhìn phát triển: Từ quốc gia học hỏi đến quốc gia sáng tạo

Việt Nam đã bước qua giai đoạn “học hỏi để phát triển”. Thách thức của giai đoạn mới là tạo ra tri thức để phát triển. Điều này đòi hỏi sự chuyển đổi toàn diện trong tư duy lãnh đạo, quản trị nhà nước và chính sách đầu tư. Cần coi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là nền tảng của mọi chiến lược phát triển, chứ không chỉ là công cụ hỗ trợ sản xuất.

Xây dựng nền kinh tế tri thức không chỉ để bắt kịp thế giới mà để xác lập bản lĩnh riêng của Việt Nam trên bản đồ tri thức toàn cầu – nơi mà sự độc lập và tự chủ không còn chỉ là khái niệm chính trị, mà là năng lực sáng tạo và tư duy làm chủ tri thức.

Đức Tài