Tri thức trở thành biên giới mới của quốc gia

Nếu như thế kỷ trước, biên giới lãnh thổ là ranh giới thiêng liêng của chủ quyền, thì nay, biên giới tri thức chính là không gian mới của sức mạnh quốc gia. Quốc gia nào làm chủ được công nghệ lõi, hệ thống tiêu chuẩn và dữ liệu lớn, quốc gia đó có thể chi phối trật tự phát triển.

Trong kỷ nguyên kinh tế số, tài sản trí tuệ và sáng chế trở thành công cụ định vị sức mạnh mềm. Một nghiên cứu bị đánh cắp, một công nghệ lõi bị chuyển nhượng thiếu kiểm soát, có thể làm tổn hại đến an ninh quốc gia không kém gì mất mát về lãnh thổ. Vì vậy, an ninh khoa học được hiểu không chỉ là bảo vệ kết quả nghiên cứu mà còn là bảo vệ quyền chủ động về công nghệ, dữ liệu và nhân lực sáng tạo.

Luật Khoa học và Công nghệ năm 2025 tạo hành lang cho an ninh khoa học

Luật mới đã bổ sung nhiều quy định quan trọng nhằm kiểm soát rủi ro mất an toàn trong hoạt động khoa học. Cơ chế đánh giá an ninh khoa học được thiết kế tương tự như đánh giá an ninh mạng, bảo đảm mọi hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ đều được xem xét chặt chẽ.

Đặc biệt, luật yêu cầu các tổ chức khoa học và doanh nghiệp công nghệ có nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu nghiên cứu, sáng chế và bí quyết công nghệ, đồng thời phải báo cáo định kỳ về nguy cơ rò rỉ tri thức trong quá trình hợp tác quốc tế. Đây là bước tiến quan trọng nhằm bảo đảm chủ quyền tri thức, ngăn chặn tình trạng “chảy máu chất xám công nghệ”.

Chủ quyền tri thức – nền tảng cho tự chủ công nghệ

Chủ quyền tri thức là khả năng tự xác lập, quản lý và khai thác tài sản khoa học của quốc gia. Khi một quốc gia không kiểm soát được hệ thống bằng sáng chế, chuẩn kỹ thuật và cơ sở dữ liệu nghiên cứu, thì nền kinh tế sẽ phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.

Vì vậy, việc làm chủ dữ liệu nghiên cứu, chuẩn hóa tài sản sở hữu trí tuệ và bảo đảm minh bạch trong quản lý kết quả khoa học là yêu cầu sống còn. Luật Khoa học và Công nghệ năm 2025 đã mở đường cho chiến lược xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tri thức và đổi mới sáng tạo, giúp quản lý tập trung và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong nước.

An ninh khoa học gắn với an ninh quốc gia

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và bảo vệ an ninh khoa học có mối quan hệ hữu cơ. Mọi chiến lược phát triển công nghệ đều phải đặt trong tổng thể bảo vệ Tổ quốc. Khi công nghệ số trở thành công cụ truyền thông, thì bảo vệ tri thức, dữ liệu và không gian số cũng chính là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường mới.

An ninh khoa học không chỉ là chuyện của phòng thí nghiệm hay cơ quan nghiên cứu, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội, nơi mỗi cá nhân đều có trách nhiệm với tri thức và sản phẩm sáng tạo của mình.

Luật Khoa học và Công nghệ năm 2025 đánh dấu bước chuyển mạnh từ tư duy phát triển dựa vào tri thức sang tư duy bảo vệ tri thức. Khi tri thức trở thành tài sản chiến lược, việc bảo đảm an ninh khoa học và chủ quyền tri thức không chỉ giúp đất nước độc lập tự chủ về công nghệ mà còn tạo nền vững chắc cho an ninh quốc gia trong thế kỷ mới.

Đức Tài