Nguyên nhân cốt lõi nằm ở cấu trúc chuỗi giá trị. Phần lớn hoạt động của Việt Nam vẫn tập trung ở khâu khai thác và sơ chế. Các khâu có giá trị cao như thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu, phân phối quốc tế, kiểm soát hệ thống logistics và dữ liệu thị trường lại chủ yếu nằm trong tay các tập đoàn nước ngoài.

Chuỗi giá trị thủy sản vì thế bị đứt đoạn. Ngư dân chịu rủi ro lớn nhất nhưng hưởng lợi ít nhất. Doanh nghiệp chế biến chịu áp lực chi phí và tiêu chuẩn ngày càng cao. Trong khi đó, lợi nhuận lớn lại tập trung ở khâu trung gian và thị trường cuối.

Giải quyết nghịch lý này không thể chỉ bằng các gói hỗ trợ ngắn hạn. Điều cần thiết là tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng tích hợp dọc, tăng vai trò của doanh nghiệp trong nước, phát triển công nghiệp phụ trợ, logistics lạnh, tài chính biển và dịch vụ hậu cần nghề cá.

Quan trọng hơn, cần chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu sang xuất khẩu giải pháp và sản phẩm có hàm lượng tri thức cao, nơi giá trị được tạo ra không chỉ từ con cá, mà từ công nghệ, dữ liệu và thương hiệu quốc gia.

Đức Tài