Với mức tiêu thụ bình quân đầu người tăng nhanh, từ vài lít những năm 1990 lên hơn 28 lít năm 2024, Việt Nam đang nổi lên như một thị trường sữa tiềm năng hàng đầu Đông Nam Á. Tuy vậy, khi đặt trong bản đồ ngành thực phẩm toàn cầu, vị thế của sữa Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với các cường quốc như New Zealand, Hà Lan hay Mỹ, nơi xuất khẩu sữa trở thành trụ cột kinh tế. Vấn đề đặt ra không chỉ là thị phần trong nước mà còn là khả năng định vị thương hiệu Việt Nam ở tầm quốc tế.

Một thách thức lớn là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, chiếm tới hơn 60% nhu cầu bột sữa phục vụ chế biến. Điều này khiến giá thành sản phẩm dễ bị ảnh hưởng bởi biến động thị trường thế giới. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp nội đã nỗ lực mở rộng vùng nguyên liệu trong nước, song vẫn chưa đủ để tạo ra sự tự chủ chiến lược. Chính sự thiếu vững chắc này làm cho thương hiệu sữa Việt Nam khó cạnh tranh khi bước ra ngoài biên giới. Thay vì xây dựng hình ảnh một quốc gia “xuất khẩu sữa”, Việt Nam hiện mới chỉ được nhận diện như một thị trường tiêu thụ giàu tiềm năng.

Điểm sáng là một số doanh nghiệp Việt đã xuất khẩu sữa sang hơn 50 quốc gia, trong đó có những thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Đông. Tuy nhiên, tỷ trọng xuất khẩu vẫn rất nhỏ so với tổng sản lượng. Bài toán không nằm ở việc bán ra bao nhiêu, mà ở việc tạo dựng niềm tin về chất lượng, an toàn và tính đặc trưng của sản phẩm. Chỉ khi nào thương hiệu sữa Việt có thể gắn liền với một bản sắc riêng – giống như cách người tiêu dùng thế giới nghĩ đến New Zealand với hình ảnh sữa sạch từ đồng cỏ – thì lúc đó giá trị thực sự mới được khẳng định.

Để đi xa hơn, ngành sữa Việt Nam cần một tầm nhìn dài hạn: xây dựng thương hiệu quốc gia về sữa. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong việc định hình tiêu chuẩn, đầu tư công nghệ chế biến, phát triển vùng nguyên liệu xanh, và quan trọng nhất là chiến lược quảng bá ra thế giới. Khi sản phẩm sữa không chỉ được mua vì giá rẻ, mà còn vì niềm tin vào chất lượng và bản sắc, đó sẽ là bước chuyển từ một “ngành công nghiệp thực phẩm” sang một “tài sản thương hiệu quốc gia”.