Với mục tiêu giảm mức tiêu thụ trung bình xuống còn 4.83 lít/100km vào năm 2030, quy định này không chỉ là một thách thức kỹ thuật mà còn là một áp lực kinh tế, buộc các nhà sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu phải đưa ra những quyết định chiến lược sống còn.

Mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính là một cam kết toàn cầu mà Việt Nam đang theo đuổi mạnh mẽ. Việc siết chặt tiêu chuẩn tiêu thụ nhiên liệu của ô tô được coi là một trong những giải pháp then chốt để hiện thực hóa cam kết này. Tuy nhiên, mức 4.83 lít/100km vào năm 2030, như VAMA (Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam) đã chỉ ra, là một con số cực kỳ "khắt khe".

Theo phân tích của VAMA, 96% xe chạy xăng truyền thống và 14% xe hybrid hiện có trên thị trường Việt Nam sẽ không thể đáp ứng được tiêu chuẩn này. Các hãng xe lớn, từ những liên doanh lắp ráp trong nước đến các nhà nhập khẩu xe nguyên chiếc, đều bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Nhiều mẫu xe phổ biến, được khách hàng ưa chuộng vì động cơ mạnh mẽ và kích thước lớn (đặc biệt là SUV và xe sang), có mức tiêu thụ nhiên liệu trung bình từ 6 đến 10 lít/100km, hoàn toàn nằm ngoài giới hạn cho phép. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn: Nếu không có sự điều chỉnh, liệu một phần đáng kể các dòng xe hiện tại có bị "khai tử" khỏi thị trường Việt Nam vào năm 2030 hay không?

Áp lực từ CAFC đang đẩy các hãng xe vào thế phải nhanh chóng chuyển đổi công nghệ. Tuy nhiên, việc chuyển đổi này không hề đơn giản. VAMA cảnh báo rằng hầu hết các thành viên của họ sẽ không thể đạt được mục tiêu trung bình về tiêu thụ nhiên liệu trong giai đoạn 2026-2030 nếu lộ trình quá gấp gáp. Để đáp ứng tiêu chuẩn mới, các hãng xe buộc phải thực hiện những thay đổi chóng mặt: ngừng bán tới 97% xe xăng cũ hoặc tăng tỷ lệ xe điện hóa lên tới 868% trong vòng 5 năm. Đây là một kịch bản đầy rủi ro, gây ra nhiều thách thức về mặt công nghệ, hạ tầng và thậm chí là văn hóa tiêu dùng.

Để giải quyết bài toán này, VAMA đã đề xuất một lộ trình "hài hòa" hơn. Cụ thể, hiệp hội kiến nghị giảm tiêu thụ nhiên liệu theo từng giai đoạn, từ 6.7 lít/100km vào năm 2027 và dần dần giảm xuống 6 lít/100km vào năm 2030. Với lộ trình này, các hãng xe chỉ cần giảm 34% sản lượng xe chạy xăng và tăng khoảng 366% lượng xe điện hóa, một con số thách thức nhưng khả thi hơn rất nhiều. Hơn nữa, lộ trình này vẫn giúp Việt Nam đạt được cam kết giảm 15.66 triệu tấn khí thải CO2 vào năm 2030, đảm bảo sự cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và sự ổn định của thị trường.

Bên cạnh việc điều chỉnh lộ trình, các chuyên gia nhấn mạnh rằng cốt lõi của bài toán là phát triển hạ tầng và nhiên liệu sạch.

Tương lai của ngành ô tô Việt Nam Việc áp dụng tiêu chuẩn CAFC là một xu hướng tất yếu của thế giới, nhưng cách thức và tốc độ thực hiện sẽ quyết định sự thành công của chính sách này. Việt Nam đã có những bước đi đúng hướng, như dán nhãn năng lượng và thử nghiệm khí thải mức 5, nhằm thúc đẩy công nghệ tiên tiến trong sản xuất và nhập khẩu. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu cuối cùng, cần có một sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, các hãng xe và người tiêu dùng.

Chính phủ cần xem xét kỹ lưỡng các đề xuất từ VAMA để xây dựng một chính sách hài hòa, vừa đảm bảo mục tiêu môi trường vừa không gây ra những cú sốc lớn cho thị trường và ngành công nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích để thúc đẩy người dân chuyển đổi sang các phương tiện tiết kiệm nhiên liệu, đặc biệt là xe điện hóa, và đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng trạm sạc, cơ sở sản xuất nhiên liệu sạch. Chỉ khi các yếu tố này đồng bộ, Việt Nam mới có thể đạt được mục tiêu giảm phát thải hiệu quả, đồng thời củng cố và phát triển ngành công nghiệp ô tô một cách bền vững.

Phạm Tuấn