Chặng nước rút đầy thách thức của những tháng cuối năm

Tính đến hết 8 tháng năm 2026, thu ngân sách từ hoạt động XNK của Quảng Ninh đạt 12.572 tỷ đồng, tăng 7,23% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, con số này mới chỉ hoàn thành 68,82% kịch bản thu 9 tháng và đạt 50,29% kế hoạch cả năm.

Áp lực dồn nén lên tháng 9 là rất lớn khi địa phương cần thu thêm 5.695 tỷ đồng—tương đương khoảng 3,6 lần mức thu bình quân của 8 tháng đầu năm—mới có thể chạm mốc kịch bản quý. Trong các nhóm thu, thuế giá trị gia tăng (VAT) hàng nhập khẩu chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, hiện còn phải thu 4.197 tỷ đồng (chiếm khoảng 63% tổng số phần thu còn lại của nhóm này).

Thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc hoàn thành chỉ tiêu ngắn hạn, mà là bài toán dài hạn về cách khai thác lợi thế cửa khẩu, cảng biển và hệ thống khu công nghiệp để giữ chân dòng hàng.

Kết quả thu chưa đạt tiến độ xuất phát từ sự kết hợp giữa các yếu tố khách quan và nội tại:

Yếu tố khách quan: Chính sách ưu đãi thuế đối với xăng dầu nhập khẩu kéo dài đến hết ngày 30/9/2026 đã làm giảm khoảng 2.873 tỷ đồng số thu. Bên cạnh đó, sản lượng than nhập khẩu sụt giảm do các nhà máy tăng cường huy động thủy điện trong mùa mưa bão.

Hạn chế hạ tầng và logistics: Hệ thống kho bãi, dịch vụ hậu cần và năng lực khai thác cảng biển chưa theo kịp tiềm năng. Đặc biệt, luồng vào cảng và khu vực quay trở tàu chưa được nạo vét từ năm 2019, làm giảm khả năng tiếp nhận tàu lớn.

Sức cạnh tranh về chi phí: Do chi phí logistics tại Quảng Ninh còn cao hơn so với khu vực Hải Phòng, nhiều doanh nghiệp có xu hướng lựa chọn địa bàn khác để làm thủ tục XNK, khiến địa phương bỏ lỡ nguồn thu và giá trị gia tăng từ dòng hàng.

Dư địa lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và giải pháp ngắn hạn

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, dư địa phát triển của Quảng Ninh vẫn còn rất rộng mở. Minh chứng rõ nét là trong 8 tháng đầu năm, tỉnh đã thu hút thêm 1.350 doanh nghiệp mới thực hiện thủ tục hải quan, đóng góp khoảng 1.092 tỷ đồng vào số thu chung.

Để nhanh chóng tăng nguồn thu trong ngắn hạn, ngành hải quan và các cơ quan chức năng đang triển khai đồng bộ các giải pháp:

Vận động doanh nghiệp đưa các mặt hàng chủ lực như than nhập khẩu, đá vôi, clanhke, và vật tư ngành than về làm thủ tục tại địa phương.

Giữ chân các doanh nghiệp nhập khẩu ô tô, điện thoại di động, rơ moóc tại khu vực cửa khẩu Móng Cái.

Thu hút mạnh mẽ hàng hóa chuyển tải, hạ tải qua khu vực cảng biển Hòn Gai.

Nhằm hoàn thành mục tiêu thu cả năm 18.300 tỷ đồng và tạo nguồn thu bền vững, Quảng Ninh xác định cần vượt qua các điểm nghẽn bằng một chiến lược toàn diện:

Đầu tư hạ tầng trọng điểm: Kiến nghị đẩy nhanh tiến độ nạo vét luồng tàu vào cảng và khu vực quay trở tàu tại Cái Lân, Hòn Gai.

Quy hoạch quỹ đất logistics: Xây dựng các trung tâm logistics tập trung quy mô từ 50ha trở lên tại khu vực cảng biển để tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Liên kết chuỗi giá trị: Gắn kết hạ tầng giao thông cao tốc (Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái) với hệ thống cảng biển, kho bãi và dịch vụ phụ trợ nhằm giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp.

Khi kim ngạch XNK của tỉnh tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ (8 tháng đạt 3,128 tỷ USD xuất khẩu và 3,517 tỷ USD nhập khẩu), việc giữ chân dòng hàng ở lại địa phương sẽ mang lại nguồn lợi ích kép. Hiệu quả của một thành phố cảng hiện đại, do đó, cần được đo lường không chỉ bằng số thu ngân sách trước mắt, mà còn bằng lượng hàng qua cảng, năng lực dịch vụ và giá trị kinh tế thực tế tạo ra quanh mỗi tuyến vận tải.

Mạnh Tiến