Một thẩm phán liên bang tại San Francisco (Mỹ) đã chính thức phê chuẩn thỏa thuận dàn xếp trị giá 1,5 tỷ USD giữa công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic và nhóm tác giả, nhà xuất bản khởi kiện doanh nghiệp này vì sử dụng trái phép sách có bản quyền để huấn luyện mô hình AI Claude.

Quyết định được Thẩm phán Araceli Martinez, Olguin ban hành ngày 20/7, đánh dấu việc hoàn tất thủ tục pháp lý đối với thỏa thuận được xem là khoản dàn xếp lớn nhất từng được ghi nhận trong lịch sử các vụ kiện bản quyền tại Mỹ. Tòa án cũng bác bỏ các ý kiến phản đối cho rằng mức bồi thường là quá thấp.

Đây là vụ kiện tập thể đầu tiên tại Mỹ liên quan đến việc sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện mô hình AI đạt được thỏa thuận dàn xếp cuối cùng, trong bối cảnh hàng chục vụ kiện tương tự vẫn đang diễn ra giữa các chủ sở hữu bản quyền với các công ty phát triển trí tuệ nhân tạo.

Trước đó, vào tháng 9/2025, Thẩm phán William Alsup đã chấp thuận sơ bộ thỏa thuận này. Sau khi ông nghỉ hưu, vụ việc được chuyển cho Thẩm phán Araceli Martinez, Olguin để hoàn tất các thủ tục phê chuẩn cuối cùng.

Hơn 91% tác giả đã nhận tiền bồi thường

Phó Tổng cố vấn pháp lý của Anthropic, bà Aparna Sridhar, cho biết thỏa thuận được hai bên đạt được trong năm 2025 sau khi tòa án đưa ra phán quyết mang tính bước ngoặt rằng việc sử dụng sách có bản quyền để huấn luyện AI thuộc phạm vi "sử dụng hợp lý" (fair use) theo luật bản quyền Mỹ và phán quyết này vẫn đang có hiệu lực.

Theo Anthropic, hơn 91% tác giả và nhà xuất bản thuộc phạm vi của thỏa thuận đã đăng ký nhận phần bồi thường của mình và công ty kỳ vọng sẽ sớm hoàn tất toàn bộ quá trình chi trả.

Luật sư đại diện nhóm nguyên đơn Justin Nelson gọi đây là "một thỏa thuận mang tính lịch sử", đồng thời khẳng định đây là khoản thu hồi tiền bản quyền lớn nhất từng được biết đến trong lịch sử các vụ kiện bản quyền tại Mỹ. Ông cho biết các khoản thanh toán cho các tác giả sẽ được triển khai trong thời gian sớm nhất.

Theo nội dung thỏa thuận, khoản bồi thường sẽ được phân bổ với mức khoảng 3.000 USD cho mỗi tác phẩm, áp dụng đối với khoảng 500.000 đầu sách thuộc quyền sở hữu của các tác giả và nhà xuất bản tham gia vụ kiện.

Tòa công nhận huấn luyện AI là "sử dụng hợp lý", nhưng vi phạm ở khâu thu thập dữ liệu

Vụ kiện được khởi xướng năm 2024 khi nhiều tác giả cáo buộc Anthropic đã sử dụng các bản sao lậu của sách có bản quyền để đào tạo chatbot Claude mà không xin phép.

Trong phán quyết quan trọng được đưa ra vào tháng 6/2025, Thẩm phán William Alsup kết luận rằng việc sử dụng các tác phẩm có bản quyền để huấn luyện mô hình AI được xem là hành vi "sử dụng hợp lý" theo luật bản quyền Mỹ.

Tuy nhiên, ông cũng xác định Anthropic đã vi phạm bản quyền khi tải xuống và lưu trữ hơn 7 triệu cuốn sách sao chép trái phép trong một "thư viện trung tâm". Theo tòa án, kho dữ liệu này không nhất thiết chỉ phục vụ mục đích huấn luyện AI, vì vậy việc lưu giữ các bản sao lậu đã cấu thành hành vi vi phạm độc lập.

Hồ sơ vụ án cho thấy Anthropic xây dựng kho dữ liệu từ hai nguồn khác nhau. Một phần được tạo từ các đầu sách công ty mua hợp pháp rồi số hóa để phục vụ huấn luyện AI, hoạt động này không bị tòa án kết luận là vi phạm. Phần còn lại được tải từ các thư viện sách lậu trực tuyến như Library Genesis và Pirate Library Mirror. Chính nguồn dữ liệu này là căn cứ để tòa xác định công ty đã vi phạm bản quyền.

Ban đầu, phiên tòa xét xử về mức bồi thường đối với hành vi sao chép trái phép dự kiến diễn ra vào tháng 12/2025. Nếu vụ việc được đưa ra xét xử đầy đủ, Anthropic có thể phải đối mặt với khoản bồi thường lên tới hàng trăm tỷ USD. Tuy nhiên, công ty đã lựa chọn dàn xếp trước khi phiên tòa diễn ra.

Không chấm dứt tranh cãi pháp lý về AI và bản quyền

Mặc dù vụ kiện đã khép lại, nhiều tác giả vẫn phản đối thỏa thuận với lý do khoản bồi thường chưa tương xứng, phí luật sư quá cao hoặc một số chủ sở hữu bản quyền bị loại khỏi phạm vi được bồi thường.

Trong quyết định cuối cùng, Thẩm phán Araceli Martinez, Olguin bác bỏ toàn bộ các ý kiến phản đối này. Bà cho rằng những lập luận về việc mức bồi thường quá thấp không phản ánh đúng những rủi ro và lợi ích thực tế nếu vụ việc tiếp tục được đưa ra xét xử.

Tòa án cũng chấp thuận khoản thù lao hơn 101 triệu USD cho nhóm luật sư đại diện nguyên đơn, thấp hơn mức 187,5 triệu USD mà họ đề nghị ban đầu.

Một số tác giả và nhà xuất bản đã lựa chọn rút khỏi thỏa thuận và tiếp tục theo đuổi các vụ kiện riêng đối với Anthropic, những vụ việc này hiện vẫn đang được tòa án xem xét.

Các chuyên gia pháp lý nhận định, dù đây là vụ dàn xếp bản quyền lớn nhất lịch sử nước Mỹ, quyết định này không tạo thành tiền lệ pháp lý có tính ràng buộc trên toàn quốc. Nguyên nhân là phán quyết chỉ được đưa ra ở cấp tòa án liên bang khu vực và việc Anthropic chấp nhận dàn xếp đồng nghĩa vụ việc sẽ không được đưa lên tòa phúc thẩm để tạo thành án lệ.

Trong khi đó, nhiều vụ kiện bản quyền AI khác vẫn đang tiếp diễn tại Mỹ nhằm xác định tính hợp pháp của việc sử dụng tác phẩm có bản quyền để huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo. Các công ty như Google, Meta, Midjourney và OpenAI đều đang đối mặt với các vụ kiện tương tự. Gần đây nhất, một nhóm nhà xuất bản và tác giả, gồm Hachette, Cengage, Elsevier cùng nhà văn Scott Turow và S.C.R.I.B.E., đã đệ đơn kiện tập thể Google với cáo buộc công ty sử dụng các tác phẩm có bản quyền để huấn luyện nền tảng AI Gemini.

Thái An