Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại mọi mặt của đời sống kinh tế – xã hội, quốc phòng và an ninh, Việt Nam đang đứng trước cơ hội và thách thức lớn. Tại Hội thảo khoa học: “Sức mạnh không giới hạn và những thách thức khó dự báo của trí tuệ nhân tạo (AI):Tác động và ứng phó chính sách”, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng đã đưa ra những quan điểm đột phá và toàn diện về chiến lược phát triển AI của quốc gia, nhấn mạnh tầm nhìn biến AI thành hạ tầng trí tuệ của đất nước, phục vụ nhân dân và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

AI - Hạ tầng Trí tuệ của Quốc gia

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, AI không chỉ là một công nghệ ứng dụng đơn lẻ, mà đang dần trở thành một loại hạ tầng quốc gia, sánh ngang với điện, viễn thông hay Internet. Sự khác biệt nằm ở chỗ, đây là một hạ tầng vô hình nhưng có sức mạnh vô hạn, là xương sống cho sự phát triển của nền kinh tế số và xã hội số.

Tầm quan trọng của việc làm chủ AI được Bộ trưởng nhấn mạnh: "Ai làm chủ được AI, người đó sẽ có lợi thế vượt trội". Điều này đúng trên mọi lĩnh vực, từ sản xuất, kinh doanh, y tế, giáo dục cho đến quản trị quốc gia và an ninh – quốc phòng. Chính vì vậy, việc xây dựng một hạ tầng trí tuệ AI Việt Nam không chỉ là một mục tiêu công nghệ mà còn là một chiến lược sống còn để bảo đảm chủ quyền số và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Việt Nam đã ban hành Chiến lược AI quốc gia từ năm 2021. Tuy nhiên, nhận thức được tốc độ thay đổi chóng mặt của AI, Bộ trưởng cho biết chiến lược này cần được cập nhật liên tục. Dự kiến, một bản cập nhật Chiến lược AI sẽ được hoàn thành vào cuối năm nay, đồng thời với việc xây dựng Luật AI. Đây không chỉ là một khung pháp lý mà còn là tuyên ngôn về tầm nhìn của Việt Nam đối với AI, khẳng định vị thế trung tâm của AI trong công cuộc phát triển đất nước.

Chiến lược "Make in Vietnam" và Công nghệ Mở

Một trong những định hướng cốt lõi trong chiến lược phát triển AI của Việt Nam là phát triển và làm chủ công nghệ số, bao gồm cả AI, dựa trên chuẩn mở và mã nguồn mở. Đây được xem là một chiến lược khôn ngoan, cho phép Việt Nam học hỏi, hợp tác và phát triển các giải pháp công nghệ mang bản sắc riêng, thực hiện tinh thần "Make in Vietnam".

Việc theo đuổi công nghệ mở không chỉ giúp giảm chi phí và sự phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài mà còn khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo trong nước. Nó tạo ra một hệ sinh thái mở, nơi các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân có thể cùng nhau đóng góp và phát triển, thúc đẩy sự hình thành một cộng đồng AI mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, để kích thích thị trường AI nội địa, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh cần đẩy mạnh ứng dụng AI trong doanh nghiệp, cơ quan nhà nước và các lĩnh vực trọng điểm. Chính phủ sẽ đi tiên phong trong việc chi tiêu cho AI. Quỹ Đổi mới công nghệ Natif của Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ dành ít nhất 40% để hỗ trợ ứng dụng AI, thậm chí cung cấp vouchers cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ để khuyến khích họ sử dụng các giải pháp AI do Việt Nam phát triển. Đây là một động thái thiết thực, trực tiếp hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp và tạo ra một thị trường tiềm năng cho các sản phẩm và dịch vụ AI nội địa.

Mặc dù AI mang lại cơ hội lớn, nó cũng đặt ra những thách thức không nhỏ về đạo đức, việc làm và niềm tin xã hội. Nhận thức rõ điều này, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định: "Chúng ta phải phát triển AI vừa nhanh, vừa an toàn, vừa nhân văn."

Triết lý này đặt con người vào vị trí trung tâm của mọi sự phát triển. Bộ trưởng nhấn mạnh rằng AI không phải là để thay thế con người, mà là một trợ lý đắc lực. "AI là công cụ mạnh mẽ, nhưng con người mới là chủ thể ra quyết định." AI có thể hỗ trợ, nhưng không được phép thay thế tư duy, giá trị và trách nhiệm của con người.

Để giải quyết những thách thức này, Việt Nam đang xây dựng một bộ khung pháp lý và quy tắc đạo đức toàn diện:

Bộ quy tắc đạo đức AI quốc gia: Sẽ được ban hành trong thời gian tới, hài hòa với chuẩn mực quốc tế nhưng được thiết kế phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Luật AI: Dự kiến được thông qua vào cuối năm 2025, với một số quan điểm cốt lõi bao gồm:

Quản lý theo mức độ rủi ro: Phân loại các ứng dụng AI theo mức độ rủi ro để có biện pháp quản lý phù hợp, tránh cản trở sự đổi mới.

Minh bạch và trách nhiệm giải trình: Bảo đảm tính rõ ràng trong việc sử dụng AI, đặc biệt là trong các quyết định quan trọng.

Đặt con người vào vị trí trung tâm: Mọi sự phát triển của AI phải phục vụ và tôn trọng con người.

Khuyến khích phát triển AI trong nước, tự chủ về AI: Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và nhà nghiên cứu Việt Nam.

Lấy AI làm động lực tăng trưởng nhanh và bền vững: Tích hợp AI vào mọi lĩnh vực để tạo ra giá trị mới.

Bảo vệ chủ quyền số: Trong đó, dữ liệu, hạ tầng và công nghệ AI là ba trụ cột chiến lược.

Với những định hướng rõ ràng và một chiến lược toàn diện, Việt Nam đang từng bước khẳng định quyết tâm làm chủ AI, biến công nghệ này trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển bền vững và thịnh vượng của đất nước.

Hương Mi