Người sử dụng AI tạo nội dung có phải chủ sở hữu bản quyền?

Các công cụ AI tạo sinh, từ ChatGPT đến Midjourney, đang thay đổi cách doanh nghiệp sáng tạo nội dung – từ thiết kế, âm nhạc đến logo công ty. Nhưng ai là người sở hữu bản quyền với những sản phẩm này? Ở hầu hết các quốc gia, bao gồm Úc, Singapore và Hoa Kỳ, câu trả lời phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là mức độ đóng góp của con người.

Luật bản quyền bảo vệ sự thể hiện ý tưởng, chứ không bảo vệ ý tưởng thuần túy, và nó yêu cầu phải có tác giả là con người. Nội dung được tạo ra hoàn toàn bởi hệ thống AI, không có sự tham gia mang tính trí tuệ của con người, thường sẽ không được bảo hộ. Các tòa án và Cơ quan Bản quyền ở Mỹ và Singapore đã bác bỏ các yêu cầu bảo hộ đối với tác phẩm do AI tạo ra khi không có bằng chứng về đóng góp sáng tạo của con người.

Ngay cả ở Anh, nơi luật pháp linh hoạt hơn và công nhận “tác phẩm do máy tính tạo ra”, luật bản quyền vẫn yêu cầu phải xác định được một cá nhân – thường là người sắp xếp sáng tạo – làm tác giả. Tuy nhiên, luật này được xây dựng từ trước khi có AI hiện đại và dựa trên nền tảng pháp lý truyền thống lâu đời. Chính vùng xám này khiến doanh nghiệp dễ gặp rủi ro nếu không chủ động định hình, điều chỉnh hoặc tinh chỉnh sản phẩm AI theo cách phù hợp.

Thế nào là 'tính nguyên bản'? Sự khác biệt pháp lý giữa các quốc gia

Bản quyền chỉ tồn tại khi tác phẩm được coi là “nguyên gốc”, nhưng tiêu chí đánh giá lại khác nhau tùy theo từng quốc gia – như Singapore, Úc, Anh và EU.

Tại Mỹ, Cơ quan Bản quyền đã ban hành Hướng dẫn cho rằng tác phẩm có sự hỗ trợ từ AI có thể đáp ứng ngưỡng tính nguyên gốc và được bảo hộ, nhưng chỉ khi người dùng chứng minh có yếu tố sáng tạo của con người. Ngay cả khi đó, chỉ phần do con người sáng tạo mới được bảo vệ, còn phần do AI tạo ra thì không.

Rủi ro pháp lý và cách doanh nghiệp ứng phó

Ngoài vấn đề quyền sở hữu, doanh nghiệp còn đối diện rủi ro xâm phạm bản quyền. Các hệ thống AI tạo sinh thường được huấn luyện trên khối lượng dữ liệu khổng lồ lấy từ internet, bao gồm cả tác phẩm có bản quyền. Đã có những vụ kiện từ các nhà xuất bản và thư viện hình ảnh (như Getty Images và The New York Times) cáo buộc nội dung của họ bị sử dụng mà không có sự cho phép.

Có một số chiến lược doanh nghiệp có thể áp dụng, được phân tích chi tiết trong bài viết.

Tác động đối với doanh nghiệp

Chiến lược trong việc sử dụng AI: Đừng mặc định rằng nội dung do AI tạo ra sẽ tự động thuộc về công ty. Cần đảm bảo nhân viên hiểu rõ khi nào cần sự tham gia của con người để bảo hộ bản quyền – đặc biệt trong lĩnh vực marketing, thương hiệu và phát triển sản phẩm. 

Tránh vi phạm: Công cụ AI có thể vô tình tạo ra nội dung sao chép tác phẩm có bản quyền. Hãy sử dụng cẩn trọng, đặc biệt với các tài sản hướng ra bên ngoài, đồng thời cân nhắc đầu tư vào kiểm định nội dung hoặc tư vấn pháp lý. 

Xây dựng tài sản đủ điều kiện bảo hộ bản quyền: Nếu có đủ điều kiện, hãy đào tạo nhân viên cách gia tăng giá trị cho sản phẩm AI. Những đóng góp này giúp biến đầu ra từ AI thành tài sản sở hữu trí tuệ riêng, mà doanh nghiệp có thể tự tin sử dụng, bảo vệ và khai thác thương mại.

Hannah Yee-Fen Lim (Nanyang Technological University)