Trí tuệ nhân tạo đang dần thay đổi cách một hồ sơ sáng chế được chuẩn bị. Những công việc vốn tiêu tốn nhiều thời gian như tra cứu tài liệu kỹ thuật có trước, so sánh các yêu cầu bảo hộ, hỗ trợ soạn thảo đơn, phân tích ý kiến của cơ quan thẩm định hay rà soát danh mục sáng chế hiện đều có thể nhận được sự hỗ trợ từ AI.

Theo nhận định của chuyên gia sở hữu trí tuệ Gene Quinn trong một chương trình phân tích của IPWatchdog, sự thay đổi lớn nhất có thể không phải là việc AI thay thế luật sư sáng chế, mà là tự động hóa ngày càng nhiều những phần việc mang tính lặp lại.

Điều này đặt ra một câu hỏi đáng chú ý: khi AI có thể giúp hoàn thành một phần công việc nhanh hơn, con người sẽ dùng khoảng thời gian tiết kiệm được để giảm chi phí hay để tạo ra một quyền sáng chế có chất lượng tốt hơn?

AI có thể làm nhanh hơn, nhưng chưa biết quyền sáng chế nào thực sự có giá trị

Theo Gene Quinn, giá trị lớn của AI là giúp chuyên gia nâng chất lượng công việc trong cùng một khoảng thời gian và ngân sách. Thay vì chỉ hoàn thành một hồ sơ ở mức đáp ứng yêu cầu cơ bản, người có kinh nghiệm có thể tận dụng AI để rà soát kỹ hơn, xem xét nhiều phương án hơn và phát hiện những vấn đề mà trước đây có thể bị bỏ qua vì hạn chế về thời gian.

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa làm nhanh và làm tốt hơn.

Một đơn sáng chế không chỉ cần được viết đúng về mặt hình thức. Người xây dựng hồ sơ còn phải xác định công nghệ nào thực sự cần bảo hộ, phạm vi bảo hộ nên rộng đến đâu, đâu là điểm khác biệt so với các công nghệ đã tồn tại và quyền sáng chế sau khi được cấp có thể mang lại giá trị thương mại như thế nào.

Những quyết định này không đơn thuần là việc tìm kiếm câu chữ phù hợp.

AI có thể đưa ra một bản yêu cầu bảo hộ nghe rất thuyết phục, nhưng vẫn có thể sai về kỹ thuật hoặc pháp lý. Hệ thống có thể kết hợp các đặc điểm kỹ thuật vốn không thể hoạt động cùng nhau, hiểu sai nội dung của tài liệu có trước hoặc đề xuất một giải pháp mà chính nhà sáng chế chưa từng nghiên cứu.

Vì vậy, kết quả do AI tạo ra vẫn cần người có chuyên môn kiểm tra. Vấn đề không phải AI có thể viết được gì, mà là người sử dụng có đủ năng lực để nhận ra khi nào AI đang sai hay không.

Khi AI làm phần việc cơ bản, luật sư trẻ sẽ học nghề thế nào?

AI cũng đang đặt ra thách thức đối với cách đào tạo nhân sự trong lĩnh vực sáng chế.

Trước đây, những người mới vào nghề thường tích lũy kinh nghiệm bằng cách trực tiếp tra cứu tài liệu kỹ thuật, đọc hàng trăm hồ sơ sáng chế, soạn thảo yêu cầu bảo hộ và chuẩn bị phản hồi đối với các ý kiến của cơ quan thẩm định. Qua quá trình đó, họ dần học được cách nhận diện điểm yếu của một hồ sơ và hiểu vì sao một bằng sáng chế có thể bị từ chối hoặc bị thách thức sau này.

Nếu AI đảm nhiệm phần lớn công việc ban đầu, nguy cơ là người trẻ có thể trở nên thành thạo trong việc chỉnh sửa nội dung do AI tạo ra nhưng chưa đủ kinh nghiệm để phát hiện những sai sót nằm sâu trong vấn đề kỹ thuật hoặc chiến lược bảo hộ.

Theo Gene Quinn, giải pháp không phải là hạn chế người trẻ sử dụng AI. Ngược lại, họ cần học cách sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ và phản biện, đồng thời phát triển những năng lực mà máy móc chưa thể thay thế như hiểu sâu công nghệ, làm việc trực tiếp với nhà sáng chế và đánh giá giá trị thực tế của quyền sở hữu trí tuệ.

Trong hoạt động sáng chế, mục tiêu cuối cùng không phải là nộp được nhiều đơn hay tạo ra nhiều văn bằng hơn. Quan trọng hơn là xây dựng được những quyền có khả năng bảo vệ công nghệ và tạo giá trị cho doanh nghiệp.

AI có thể giúp luật sư và chuyên gia sáng chế đi nhanh hơn trên con đường đó. Nhưng việc chọn đúng hướng, đánh giá rủi ro và quyết định cần bảo hộ điều gì vẫn là công việc đòi hỏi kinh nghiệm và sự phán đoán của con người.

Vì thế, AI có thể không xóa bỏ nghề luật sư sáng chế, nhưng chắc chắn sẽ làm thay đổi tiêu chuẩn của nghề. Khi những công việc mang tính lặp lại ngày càng dễ được tự động hóa, giá trị của một chuyên gia sẽ nằm nhiều hơn ở khả năng đưa ra những quyết định mà AI chưa thể tự chịu trách nhiệm thay con người.

Trần Ân