Những bước tiến trong AI và khoa học thần kinh đang giúp các nhà nghiên cứu tiến gần hơn tới việc chuyển đổi suy nghĩ của con người thành ngôn từ, từ đó mở ra các công cụ giao tiếp mới cho những người bị liệt hoặc mắc các rối loạn ngôn ngữ nghiêm trọng. Trong các thí nghiệm gần đây, việc cấy các điện cực vào não đã cho phép bệnh nhân tạo ra các câu hoàn chỉnh chỉ bằng cách tưởng tượng mình đang nói.

Các hệ thống học máy phân tích tín hiệu thần kinh thu được từ các mảng điện cực nhỏ đặt tại những vùng não liên quan đến ngôn ngữ, sau đó chuyển đổi hoạt động thần kinh này thành văn bản với tốc độ và độ chính xác ngày càng cao. Một số thử nghiệm gần đây đã đạt tốc độ giao tiếp tiệm cận với hội thoại thực tế, đồng thời có thể ghi nhận được cả ngữ điệu, nhịp điệu và sắc thái cảm xúc.

Các nhà khoa học cũng bắt đầu phát hiện được “lời nói nội tâm”, tức khả năng nhận diện việc con người đếm thầm hoặc tưởng tượng ra các cụm từ mà không cần thực sự cố gắng phát âm. Những phát hiện này cho thấy suy nghĩ và lời nói có thể dựa trên các mạng lưới thần kinh chồng lấn nhau, mặc dù việc giải mã các suy nghĩ tự phát vẫn còn rất khó thực hiện một cách đáng tin cậy.

Không chỉ dừng lại ở ngôn ngữ, các nhà nghiên cứu còn đang tái tạo hình ảnh, âm nhạc và trải nghiệm cảm giác từ các bản quét não nhờ các mô hình AI tạo sinh. Những nghiên cứu phân tích quá trình xử lý thị giác và thính giác cho thấy các vùng não khác nhau mã hóa nhận thức như thế nào, mở ra khả năng nghiên cứu ảo giác, giấc mơ và cả nhận thức của động vật.

Các công ty công nghệ, trong đó có Neuralink, đang thúc đẩy việc thương mại hóa các giao diện não, máy tính. Tuy nhiên, các hệ thống hiện nay mới chỉ ghi nhận được một phần rất nhỏ trong hàng tỷ nơron của não bộ. Các chuyên gia cho rằng những ứng dụng rộng rãi như khôi phục khả năng nói tự nhiên, thậm chí giao tiếp não với não, có thể xuất hiện trong vòng hai thập kỷ tới, đi kèm với những tranh luận ngày càng lớn về quyền riêng tư và quyền tự chủ của con người đối với suy nghĩ của mình.   

TH