Sở hữu toàn dân được hiểu là một hình thức sở hữu chung do toàn dân là chủ sở hữu mà Nhà nước là người đại diện.

Theo đó, tại Điều 3 của Nghị định 77/2025 đã quy định chín loại tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân gồm:

1. Tài sản bị tịch thu theo quy định của pháp luật: Tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu; Vật chứng vụ án, tài sản khác bị tịch thu theo quy định của pháp luật về hình sự, pháp luật về tố tụng hình sự.

2. Bất động sản vô chủ: Bất động sản không xác định được chủ sở hữu; Bất động sản mà chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu đối với tài sản đó.

3. Tài sản bị đánh rơi, bỏ quên: Tài sản bị đánh rơi, bỏ quên không xác định được chủ sở hữu hoặc chủ sở hữu không đến nhận.

4. Tài sản là di sản không có người thừa kế: Tài sản không có người nhận thừa kế; tài sản hết thời hiệu yêu cầu chia di sản kể từ thời điểm mở thừa kế nhưng không có người chiếm hữu...

 5. Tài sản là hàng hóa tồn đọng được lưu giữ lại khu vực cảng, kho, bãi thuộc địa bàn hoạt động hải quan theo quy định của pháp luật về hải quan.

6. Tài sản do chủ sở hữu tự nguyện chuyển giao quyền sở hữu cho Nhà nước Việt Nam không thuộc trường hợp quy định tại các điểm d, đ, e, g, i và k khoản 2, khoản 3, khoản 4 Điều 1 Nghị định này.

Các trường hợp ngoài trừ có thể lấy ví dụ như: Tài sản do tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước hiến, biểu, tặng cho, đóng góp, viện trợ, tài trợ; tài sản do chủ sở hữu tự nguyện chuyển giao quyền sở hữu cho doanh nghiệp, cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam; tài sản do chủ sở hữu tự nguyện chuyển giao quyền sở hữu cho di tích lịch sử văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, lễ hội...

Việc chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho Nhà nước Việt Nam được thực hiện thông qua bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương (sau đây gọi là bộ, cơ quan trung ương) hoặc chính quyền địa phương.

7. Tài sản do doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển giao không bồi hoàn cho Nhà nước Việt Nam theo cam kết sau khi kết thúc, thời hạn hoạt động.

8. Tài sản được đầu tư theo phương thức đối tác công tư được chuyển giao cho Nhà nước Việt Nam theo hợp đồng dự án bằng các hình thức như: BOT, BTO, BTL, BLT.

 9. Tài sản bị chôn giấu, bị vùi lấp, chìm đắm: Tài sản được phát hiện hoặc tìm thấy thuộc đất liền, các hải đảo và vùng biển nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có quyền chủ quyền và quyền tài phán mà tại thời điểm phát hiện hoặc tìm thấy không có hoặc không xác định được chủ sở hữu theo quy định của pháp luật.

Đối với những loại tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân này, tuỳ vào từng loại tài sản thì sẽ có đơn vị chủ trì, quản lý khác nhau.

Ví dụ, đối với tài sản là tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu thì đơn vị quản lý là cơ quan trình người/cơ quan của người ra quyết định tịch thu đơn vị chủ trì quản lý tài sản trong trường hợp Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc Chủ tịch UBND cấp huyện ra quyết định tịch thu.

Về thủ tục, Nghị định quy định rõ việc xác lập quyền sở hữu toàn dân phải được lập thành văn bản, tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục pháp lý nhằm đảm bảo sự minh bạch, công khai và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Trường hợp cơ quan có thẩm quyền xác lập quyền sở hữu cũng đồng thời là cơ quan phê duyệt phương án xử lý tài sản thì các bước có thể được tiến hành đồng thời để tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả thực thi.

Mọi hoạt động xác lập và xử lý tài sản đều phải được thực hiện công khai, minh bạch, có sự giám sát của các cơ quan chức năng. Những hành vi vi phạm quy định trong quá trình thực hiện sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Việc triển khai hiệu quả Nghị định số 77/2025/NĐ-CP sẽ góp phần xây dựng một cơ chế quản lý tài sản nhà nước rõ ràng, chặt chẽ, góp phần phòng ngừa tiêu cực và thất thoát tài sản công.

Phạm Tuấn