Xuất hiện trên chương trình The Tonight Show with Jimmy Fallon, nhà sáng lập Microsoft cảnh báo rằng kỷ nguyên "trí tuệ miễn phí" đang đến gần, đe dọa xóa sổ hàng loạt ngành nghề truyền thống và buộc lực lượng lao động toàn cầu phải tái định hình hoàn toàn.

Theo vị tỷ phú 70 tuổi, những giá trị chuyên môn mà chúng ta vốn đề cao như kỹ năng của một bác sĩ giỏi hay tư duy của một giáo viên xuất sắc đang dần mất đi tính "khan hiếm". Trong thập kỷ tới, các lời khuyên y tế chuyên sâu hay những buổi gia sư chất lượng cao sẽ trở nên phổ biến và có thể truy cập tức thì nhờ AI. Sự chuyển dịch này không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ tác vụ đơn thuần mà AI sẽ gắn kết sâu sắc vào quá trình ra quyết định, giải quyết các vấn đề phức tạp vốn vượt quá khả năng nhận thức của một cá nhân đơn lẻ.

Đáng chú ý, làn sóng sa thải do AI không bắt đầu từ các công việc chân tay mà lại nhắm trực tiếp vào khối văn phòng và những ngành nghề xử lý thông tin. Một nghiên cứu vào cuối năm 2025 đã chỉ ra danh sách dài các vị trí đối mặt với rủi ro cao, từ biên tập viên, nhà báo, thông dịch viên cho đến các nhà khoa học dữ liệu và lập trình viên. Đặc điểm chung của các công việc này là tính chất giao tiếp có thể dự đoán hoặc dựa trên nhận diện dữ liệu – những lĩnh vực mà AI đang hoàn thiện với tốc độ kinh ngạc. Trong khi đó, các vai trò đòi hỏi sự hiện diện vật lý và khả năng thích ứng thực tế như đầu bếp hay nhân viên cứu hộ tạm thời vẫn giữ được sự an toàn nhất định.

Tuy nhiên, Bill Gates tin rằng vẫn tồn tại những "pháo đài" mà con người giữ vai trò độc tôn. Ông điểm tên ba lĩnh vực cốt lõi sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ bất chấp sự bành trướng của công nghệ. Đầu tiên là ngành Sinh học, nơi các hoạt động khám phá và thử nghiệm thực tế vẫn đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc và trực giác của con người. Thứ hai là lĩnh vực Năng lượng, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với những thách thức phức tạp về tính bền vững và biến đổi khí hậu. Cuối cùng, Lập trình và phát triển phần mềm vẫn là mảnh đất màu mỡ, bởi ngay cả khi AI trở thành công cụ đắc lực, con người vẫn là chủ thể định hướng và kiểm soát hệ thống.

Sau cùng, vị tỷ phú nhấn mạnh rằng có những giá trị tinh thần mà máy móc không bao giờ có thể thay thế. Tương tự như việc công chúng luôn muốn xem con người thi đấu thể thao thay vì những cỗ máy vô hồn, xã hội sẽ luôn dành riêng những khoảng không gian cho sự sáng tạo và kết nối thuần túy giữa người với người. Dù AI có thể giải quyết triệt để các bài toán về chế tạo, vận chuyển hay nông nghiệp, nhưng những khía cạnh cốt lõi của trải nghiệm nhân sinh sẽ vẫn là đặc quyền riêng của chúng ta.

Phạm Tuấn